Trong Tenet, mỗi nhân vật đều đặt mình dưới áp lực của thời gian, theo đuổi nó cho đến khi tìm ra câu trả lời.
Phim của Christopher Nolan luôn mang đến những trải nghiệm ‘xoắn não’. Với bộ phim mới nhất – Tenet, vị đạo diễn còn thách thức người xem hơn nữa khi khai triển những mệnh đề phức tạp. Nhưng ‘đừng cố hiểu, hãy cảm nhận’ (don’t try to understand, feel it), lời khuyên của nhân vật Laura dành cho nhân vật chính (không tên) ngay từ đầu phim có lẽ cũng là gợi ý thú vị để khán giả bắt đầu cuộc chơi với Tenet.
Tenet có đầy đủ yếu tố của một bom tấn hấp dẫn, một trong số đó là tính biểu tượng của nhân vật. Cả chính diện và phản diện trong phim đều bị chi phối bởi khái niệm thời gian. Nếu như chàng điệp viên bước vào hành trình giải mã ‘thời gian’ nhằm ngăn chặn chiến tranh thế giới thứ ba, thì Andrei Sator – nhân vật phản diện vì không còn thời gian để sống mà đặt lên nhân loại một bản án tàn khốc, chấm dứt thời gian sống của loài người bằng một ‘cú nổ lớn’. Nhưng cú nổ ở đây không đến từ bom nguyên tử mà ta đã biết trong phim hành động điệp viên. Cú nổ lớn trong Tenet là kết quả từ thuật toán đảo ngược độ hỗn độn của thế giới (entropy), một định luật trong Nhiệt động lực học. Nếu hậu quả của bom nguyên tử tác động đến thế hệ tương lai thì công nghệ trong Tenet có tác động con người trong quá khứ, dẫn đến hiện tại tan vỡ và tương lai ngổn ngang. Thời gian trong Tenet giờ đây không còn là một thứ vô hình mà là hữu hình bởi chính nó là một loại vũ khí.
Trong phim, Andrei Sator có khả năng liên lạc với tương lai và được cung cấp công nghệ đảo ngược thời gian. Hình ảnh hắn gắn liền với các du thuyền, bữa tiệc sang trọng. Bên dưới hắn là một băng nhóm vũ trang sống ngoài vòng pháp luật. Một cô vợ xinh đẹp không còn tình yêu với hắn nhưng vẫn ‘phục tùng’ gã chồng hèn hạ vì đứa con trai nhỏ. Andrei như một ‘ông hoàng’ trong đế chế của mình. Chỉ duy nhất thời gian là không chờ đợi hắn. Với tâm trí của một kẻ cuồng nộ, hắn tuyên bố, cái gì hắn không có thì không ai có được.
Andrei Sator dường như là ‘phiên bản’ của trùm phát xít Adolf Hitler khi cả hai nhân vật có nhiều điểm chung: bản tính độc tài từ khi còn trẻ, điên cuồng trong tình ái, tham vọng bá chủ loài người, sản sinh những học thuyết toàn trị, thử nghiệm những cỗ máy quái đản với mục đích trừng phạt, thậm chí cách Andrei kiểm soát thời gian cũng như Hitler phá đi một số trật tự nhiên vốn dĩ phải theo lộ trình thời gian nhất định. Ngay cả việc Andrei Sator chọn thời điểm đẹp nhất trong quá khứ tại Việt Nam để kết thúc cuộc đời cũng gợi lại thời điểm ‘nóng hổi’ của Hitler trong lịch sử. Phải chăng, việc Andrei Sator bị bắn chết ngay lúc đó mang ngụ ý – giá như Hitler bị giết trong quá khứ của hắn thì đã không có Thế chiến II, tất nhiên đây chỉ là góc nhìn của người viết. Nhưng không thể loại trừ khả năng này vì mối quan tâm của Christopher Nolan luôn là những nhân vật mang tính điển hình như vậy. Và đó là lý so vì sao, nhân loại cần một anh hùng không tên như chàng điệp viên da màu. Một anh chàng ‘không cố hiểu, chỉ cảm nhận’ để rồi tìm ra sự thật cho toàn bộ Tenet.
Trong Tenet, mỗi nhân vật đều đặt mình dưới áp lực của thời gian, theo đuổi nó cho đến khi tìm ra câu trả lời. Nhân vật chính không ngừng đảo ngược thời gian để cứu vãn tình thế. Neil – người bạn đồng hành cùng nhân vật chính luôn ý thức rõ về những ranh giới của thời gian. Đội đặc nhiệm của CIA chiến đấu vì mối hiểm họa mang tên ‘đảo ngược thời gian’. Kat – người vợ đáng thương của Andrei Sator khát khao những ngày tháng được sống tự do cùng con trai của mình. Các nhân vật chính diện đều tìm thấy ý nghĩa của thời gian, đồng thời là ý nghĩa của sự sống. Chỉ duy nhất Andrei Sator không tìm thấy ý nghĩa gì cả và hủy hoại tất cả. Dưới vỏ bọc của một bom tấn hoành tráng, giật gân, nặng nề khoa học vật lý như Tenet, suy cho cùng Christopher Nolan vẫn quay về những trăn trở cốt lõi nhất của con người: sự sống và thời gian.
Nếu Inception là thể nghiệm của Christopher Nolan về khả năng du hành giấc mơ với cấu trúc xáo trộn, Interstellar là chuyến thám hiểm vào nơi sâu thẳm của vũ trụ trong quan hệ không-thời gian, Dunkirk mang tới những đại cảnh bi tráng trước sự hỗn loạn của thời đại, thì với Tenet lại là cuộc chơi của vị đạo diễn với những ‘gọng kìm thời gian’ đầy biến hóa. Phim hội tụ dấu ấn của Christopher Nolan từ các tác phẩm trước đó nhưng phá cách hơn. Thật khó nói Tenet là bước tiến hay bước lùi trong sự nghiệp của vị đạo diễn. Nhưng chắc chắn, Tenet là thể nghiệm táo bạo nhất của Christopher Nolan sau hơn hai thập kỷ làm phim. Một cột mốc đáng nhớ với tinh thần vị lai nhân bản.
Những năm gần đây, thí nghiệm ‘đảo ngược thời gian’ đã được công bố trên nhiều tạp chí khoa học quốc tế với những minh chứng bài bản. Những công trình này cho thấy, mũi tên thời gian không phải luôn luôn hướng về phía tương lai, mà có thể có một chiều ngược lại trong vũ trụ. Tenet dựa trên cái cớ này nhưng gắn liền những băn khoăn tận thế, nếu công nghệ này được phát triển và phổ biến ở tương lai, loài người có biến nó thành vũ khí hay không, liệu công nghệ tinh vi rơi vào tay kẻ vị kỷ thì sẽ thế nào. Tenet thật sự đã vượt qua trí tưởng tượng của người xem khi mở ra cuộc đối thoại của tương lai với quá khứ, nơi mà cái chưa biết đang đối thoại với cái đã biết.
Tenet đọc xuôi đọc ngược vẫn là vậy. Quy tắc đối xứng này làm người viết nhớ đến cái tên ‘Hannah’ – tên cô bé xuất hiện trong bộ phim khoa học viễn tưởng Arrival của đạo diễn Denis Villeneuve. Cả hai phim đều bắt nguồn từ cảm hứng thời gian, nơi con người được đối thoại với chiếc đồng hồ của sự sống, nhưng kết cục không gì đáng giá hơn là hiện tại. Há phải chăng, quá khứ và tương lai đều xuất phát từ một điểm, bây giờ! (ý thơ của Thomas S. Eliot)
Hoài Bảo
